Kategorie
Literatura faktu Recenzje

„Mistrzynie kamuflażu” – M. Omilianowicz

W swoim poruszającym reportażu autorka podejmuje trudny temat alkoholizmu kobiet, wciąż bagatelizowanego i traktowanego inaczej przez społeczeństwo. Czym różni się picie kobiet od picia mężczyzn i jakie są jego konsekwencje? Te i wiele innych kwestii poruszają bohaterowie książki.

Dziennikarka i reporterka Magda Omilianowicz była związana między innymi z „Polityką” i „Gazetą Wyborczą”. Napisała kilkanaście książek non-fiction i podróżniczych, z których najbardziej znana jest Bestia. Największy morderca w powojennej Polsce, traktująca o Leszku Pękalskim, „Wampirze z Bytowa”. Mistrzynie kamuflażu. Jak piją Polki to kolejna próba ukazania tragedii uzależnionych kobiet i ich bliskich, szczególnie dzieci. Autorka oddaje głos alkoholiczkom w terapii i niepijącym od wielu lat, dorosłym dzieciom alkoholików i psychologom. W ostatnich kilku latach pojawiło się kilka pozycji o podobnej tematyce, ale zazwyczaj są to autobiografie.

„Alkoholiczka jest kimś znacznie gorszym”

Nigdy nie mogłam zrozumieć społecznej aprobaty i fascynacji alkoholem, który dla tak wielu ludzi jest, jeśli nie chlebem powszednim, to przynajmniej cotygodniowym schabowym. Picie jest zwyczajnym elementem kultury od tak długiego czasu, że traktuje się je jako coś zupełnie normalnego, ignorując fakt, że tak łatwo można popaść w nałóg niszczący uzależnionego i jego bliskich. Wszystko jest dla ludzi, ale ogromna liczba nałogowców pokazuje skalę problemu, którego powszechność sprawia, że prawie się go ignoruje. Dotyczy to szczególnie mężczyzn-alkoholików, którzy stali się po prostu elementem pejzażu. Statystyki nie są optymistyczne i choć siłą rzeczy nie mogą objąć całości zjawiska, to „szacuje się, że w Polsce jest od 600 tys. do 800 tys. osób uzależnionych od alkoholu. Liczbę pijących nadmiernie i szkodliwie określa się na około trzy miliony”1)https://ostrzegamy.online/polska-ma-problem-alkohol-w-statystykach/ (dostęp: 22.06.2020 r.). „Z najnowszych badań wynika także, że nadużywanie alkoholu dotyczy ponad 2,5 mln Polaków. W rodzinach z problemem alkoholowym żyje 3-4 mln osób, w tym 1,5-2 mln dzieci. Z kolei 700-900 tys. osób w naszym kraju jest uzależnionych od alkoholu”2)https://stopuzaleznieniom.pl/fakty-o-alkoholu/statystyki-spozycia-alkoholu/ (dostęp: 22.06.2020 r.).

Dlaczego jednak alkoholiczka jest kimś znacznie „gorszym”? Wynika to przede wszystkim z ról społecznych, które pełnią kobiety: matki, opiekunki, strażniczki domowego ogniska. Gdy zaś nie wypełniają swoich obowiązków właściwie, wydawane są na surowy osąd społeczeństwa i swój własny.

Alkoholiczki są mocno obciążone poczuciem winy, piętnem upadku moralnego, a także brakiem wiary w to, że mogą jeszcze mieć normalne życie. Te same zachowania rodziców przyjmowane są zgoła inaczej: ojciec, który porzuca dziecko, to po prostu nieodpowiedzialny drań – matka, gdy robi to samo, to już nie matka, nawet nie człowiek! […] Za pijanymi mężczyznami na ulicy nikt nie spluwa – kobietom często zdarza się tego doświadczyć. Zatem kobieta, którą uzależnienie od alkoholu doprowadziło do tego, że zaniedbała dom i dzieci, automatycznie staje się osobą pozbawioną prawa do życia w społeczeństwie. Tak myśli znakomita większość ludzi, a co gorsza, tak myśli o sobie ona sama. Dlatego picie kobiet bardzo szybko przybiera formę pełnej autodestrukcji (s. 19).

Walka ze sobą i o siebie

Jak wspomniałam, bohaterami książki są nie tylko alkoholiczki w terapii i te trzeźwe od wielu lat, ale także dorosłe dzieci alkoholików (często również chorzy) i psychologowie. Autorka zadbała więc o wiele punktów widzenia, dzięki czemu pełniej przedstawiła obraz pijących kobiet. Jądrem każdej historii jest cierpienie i wstyd – ich samych, a także ich partnerów i dzieci. Nawet gdy te uczucia nie pojawiają się od samego początku trwania choroby, prędzej czy później wszystkie się im poddają. Nie każda jednak znajduje w sobie siły do walki, zależy to od wielu czynników. Samo podjęcie decyzji o leczeniu nie gwarantuje jeszcze sukcesu, ale mimo to jest olbrzymim krokiem naprzód, którego wiele uzależnionych z różnych powodów nie jest w stanie zrobić. Bardzo trudno określić moment, kiedy potrzebuje się fachowej pomocy, w czym nie pomaga poczucie wstydu i powszechności picia – wszyscy przecież piją, więc dlaczego to ja mam problem, a inni nie.

Alkoholikiem zostaje się na całe życie i trzeba wykazywać niesamowicie silną wolę, aby wytrwać w trzeźwości. Kobiety, które zechciały podzielić się swoimi doświadczeniami, dowodzą, że jest to możliwe, ale należy ciężko na to pracować. Nie wszystkie rany da się wyleczyć, szczególnie trudne są kontakty z dorosłymi dziećmi, mającymi często żal i problemy wynikające z wychowywania się w alkoholowej rodzinie. To pokoleniowe przekleństwo ciągnie się latami, niszcząc kolejnych ludzi, którzy później nie potrafią zapewnić prawidłowego rozwoju własnym dzieciom. Historie DDA również chwytają za serce, pokazując rozpad rodzin i dorastanie bez poczucia bezpieczeństwa, tak kluczowego dla młodych ludzi.

Trochę inny reportaż

Omilianowicz rzeczywiście większość miejsca oddaje swoim rozmówcom, a sama jest autorką wstępu i wywiadów z psychologami: Ireną Śliwińską z Centrum Psychoterapii i Leczenia Uzależnień ANON oraz psychoterapeutką uzależnień Ewą Ebertowską. Te rozmowy świetnie uzupełniają historie i rzucają na nie trochę inne światło. W wywiadach poruszane są tematy ogólne, które konkretyzują się w opowieściach, stanowią dla nich swego rodzaju wstęp. Taka kompozycja ułatwia i uatrakcyjnia odbiór, dając przy tym garść specjalistycznej wiedzy. Myślę, że książka sprawdzi się jako wprowadzenie do tej tematyki – na końcu znajduje się bibliografia odsyłająca zainteresowanych tą tematyką do innych publikacji.

Zabrakło mi historii uzależnionych kobiet z trochę lub całkiem wyższych warstw społecznych. Autorka podkreśla egalitaryzm choroby, mówiąc, że dotyka ona wszystkich, ale nie ma w książce przykładu takiego wyznania, a szkoda. Mistrzynie kamuflażu. Jak piją Polki to lektura pozornie lekka, bo czyta się ją szybko, ale obciążająca emocjonalnie, więc dla osób wrażliwszych lub związanych w jakiś sposób z problematyką może być trudniejsza niż dla innych, choć może też stanowić oparcie i przykład na to, że można.

Redakcja: Sylwia Kłoda
Korekta: Grzegorz Antoszek

Przypisy   [ + ]

1. https://ostrzegamy.online/polska-ma-problem-alkohol-w-statystykach/ (dostęp: 22.06.2020 r.
2. https://stopuzaleznieniom.pl/fakty-o-alkoholu/statystyki-spozycia-alkoholu/ (dostęp: 22.06.2020 r.
  • TYTUŁ - Mistrzynie kamuflażu. Jak piją Polki
  • AUTOR - Magda Omilianowicz
  • WYDAWCA - Wydawnictwo Mova
  • ROK WYDANIA - 2020
  • LICZBA STRON - 216

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *