Kategorie
Literatura piękna Recenzje

„Długi płatek morza” – I. Allende

Życie zmuszonych do małżeństwa Roser i Víctora przypada na trudne czasy: najpierw hiszpańskiej wojny domowej i reżimu generała Franco, później dyktatury Pinocheta w Chile. W Długim płatku morza Allende pochyla się nad kwestią tożsamości narodowej, uchodźstwa i prześladowań. Jak długo można uciekać, jednocześnie zachowując poczucie przynależności?

Chilijka Isabel Allende (ur. 1942), autorka ponad dwudziestu powieści, należy do ścisłej czołówki najbardziej rozpoznawalnych pisarzy hiszpańskojęzycznych z Ameryki Łacińskiej. Jest uznawana za reprezentantkę realizmu magicznego. Jej najpopularniejszą książką pozostaje debiut z 1982 roku, Dom duchów, który przyniósł jej międzynarodową sławę (w 1993 powstała jego ekranizacja w reżyserii Billy’ego Augusta pod tytułem Dom dusz). Inne powieści, między innymi kolejne części cyklu „Dom duchów” (Córka fortunyPortret w sepii), Ewa Luna, Paula, Afrodyta, a w ostatnich latach Japoński kochanek czy W samym środku zimy również zyskiwały uwagę czytelników. Urodzona w Limie córka chilijskiego dyplomaty Thomása Allendego od dzieciństwa podróżowała po Europie z rodziną, a do Chile przybyła jako piętnastolatka i mieszkała tam do 1975. Po zamachu stanu Augusta Pinocheta z 1973 roku i śmierci kuzyna ojca, prezydenta Chile Salvadora Allendego, Isabel została zmuszona do emigracji i osiadła w Wenezueli, gdzie pracowała jako nauczycielka. W 1987 przeniosła się do Stanów Zjednoczonych, ponownie wyszła za mąż, ale drugie małżeństwo również zakończyło się rozwodem. W Długim płatku morza pojawiają się odniesienia do najważniejszych wydarzeń z jej życia, szczególnie przewrotu i dyktatury Pinocheta.

Małżeństwo z rozsądku

Roser Bruguera, zdolna studentka konserwatorium muzycznego, zwraca na siebie uwagę profesora Dalmau, który pozwala jej ćwiczyć grę na fortepianie u siebie w domu i z czasem przygarnia pod swój dach jako członka rodziny. Jeden z jego synów, Guillem, wyruszył walczyć przeciwko generałowi Franco w trwającej właśnie wojnie domowej. Kiedy wraca chory na tyfus, Roser okazuje się niestrudzoną pielęgniarką, a między nimi rodzi się uczucie. Dziewczyna zachodzi w ciążę, a Guillem ginie w bitwie nad Ebro, w której przegrana republikanów oznacza triumf frankistów. Na początku 1939 roku Roser i Víctor, młody lekarz i brat Guillema, uciekają przez Pireneje wraz z tysiącami innych uchodźców, ale Francja nie jest skora do ich przyjęcia.

Víctor i jego bratowa zostają rozdzieleni, ale udaje im się odnaleźć, a dzięki determinacji poety Pabla Nerudy pojawia się szansa na emigrację do Chile. Aby otrzymać miejsce na statku, muszą się pobrać, nie mają więc innego wyjścia, jak przystać na ten warunek na własnych zasadach. Zaczynają nowe życie na innym kontynencie, wychowując syna Roser i Guillema, ale po latach przyjdzie im ponownie zmierzyć się z nadciągającym widmem dyktatury Pinocheta po obaleniu prezydenta Allendego. Roser i Víctor przez prawie sześćdziesiąt lat obserwują wiele przemian politycznych i społecznych, tracąc i odnajdując ojczyzny.

Literatura kobieca z przesłaniem

Długi płatek morza to opowieść przede wszystkim o ludziach i ich uczuciach – na uwagę zasługuje fakt, że nie powiela schematu zakochanej pary zmuszonej do rozłąki albo miłości osób reprezentujących wrogie sobie narody. Dla polskiego czytelnika urozmaiceniem będzie też osadzenie akcji w Hiszpanii i Chile w czasach konfliktów – nareszcie! – innych niż II wojna światowa. Przez dekady relacja głównych bohaterów zmienia się, ewoluuje od życzliwości do głębokiego przywiązania, może nawet miłości? Każde z nich ma swoje życie: Roser jest pianistką i bierze czynny udział w życiu kulturalnym wszędzie, gdzie się znajdzie, a Víctor kończy przerwane przez wojnę studia i zostaje pełnoprawnym lekarzem. Ich wymuszone białe małżeństwo opiera się na przyjaźni, czy mogą więc oddać serce komuś innemu? Kwestia uczuć nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać.

Obok wątków obyczajowych Allende porusza ważne problemy polaryzacji społeczeństwa, ucieczki z ojczyzny i dyktatury, które odcisnęły się na jej życiu. Pokazuje, jak niewiele trzeba, aby zostać uznanym za wroga reżimu, w tym przypadku bolszewika, komunistę i czerwoną zarazę – wystarczą nieodpowiednie znajomości, posiadanie nieprawomyślnych książek, może mały donos. Jednak równie dobrze sytuację można odwrócić, co dowodzi tylko oczywistości, że wszystkie dyktatury, niezależnie od wyznawanych idei, posługują się podobnymi środkami niewoli i przymusu. Przedstawione w powieści działania rządów Franco i Pinocheta oraz prześladowanie wrogów idei, prawdziwych czy urojonych, od razu kojarzą się z metodami Stalina, mimo że reprezentują teoretycznie odmienne systemy. Allende przypomina, że nic nie jest dane na zawsze, ani ojczyzna z urodzenia, ani z wyboru, a w każdej chwili wszystko może się zmienić.

Być może wynika to z mojej ignorancji i pobieżnych wiadomości, ale spodziewałam się, że Długi płatek morza reprezentuje nurt realizmu magicznego, a okazało się, że jest to po prostu powieść obyczajowa. To moje pierwsze spotkanie z prozą Allende, możliwe więc, że miałam nieadekwatne oczekiwania, ale mimo to trochę się zawiodłam. Jeśli ktoś, tak jak ja, sięga po jej najnowszą powieść z nastawieniem na realizm magiczny w klimacie Marqueza, to musi wiedzieć, że go tu nie znajdzie. I chociaż nie przepadam za tego typu literaturą kobiecą, nie żałuję lektury Długiego płatka morza, ponieważ Allende jest dobrą gawędziarką i z przyjemnością przemieszaną ze smutkiem poznawałam zawikłane losy bohaterów. Polecam książkę miłośnikom opowieści rodzinnych z wielką historią w tle.

Redakcja: Sylwia Kłoda
Korekta: Grzegorz Antoszek
  • TYTUŁ - Długi płatek morza
  • TYTUŁ ORYGINALNY - Largo pétalo de mar
  • AUTOR - Isabel Allende
  • TŁUMACZ - Anna Sawicka
  • WYDAWCA - Marginesy
  • ROK WYDANIA - 2020
  • LICZBA STRON - 328

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *